କଳାଧଳା ଯୁଗର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନାଟକ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ନହେବାର ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ବୈଷୟିକ କାରଣ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
୧. ନାଟକରୁ କଳାକାର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ଆଗମନ:
ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନଥିଲା। ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କଳାକାର, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ କାହାଣୀକାର ପାରମ୍ପରିକ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟର ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପେଶାଦାର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରୁ ଆସିଥିଲେ। ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିନୟ ଶୈଳୀ ଏବଂ ଉପସ୍ଥାପନା ନାଟକୀୟ ରହିଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନଥିଲା। ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କଳାକାର, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ କାହାଣୀକାର ପାରମ୍ପରିକ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟର ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପେଶାଦାର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରୁ ଆସିଥିଲେ। ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିନୟ ଶୈଳୀ ଏବଂ ଉପସ୍ଥାପନା ନାଟକୀୟ ରହିଥିଲା।
୨. ସଂଳାପ ପ୍ରଧାନ ଶୈଳୀ:
ନାଟକରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସଂଳାପ (Long Dialogues) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। କଳାଧଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମାନ ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି 'ଭିଜୁଆଲ୍' (Visuals) ଅପେକ୍ଷା 'ଶବ୍ଦ' ବା ସଂଳାପକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ନାଟକରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସଂଳାପ (Long Dialogues) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। କଳାଧଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମାନ ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି 'ଭିଜୁଆଲ୍' (Visuals) ଅପେକ୍ଷା 'ଶବ୍ଦ' ବା ସଂଳାପକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
୩. ସୀମିତ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ:
ସେହି ସମୟରେ କ୍ୟାମେରା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହୁଥିଲା (Static Camera)। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଳି କ୍ୟାମେରାର ବିଭିନ୍ନ କୋଣ (Camera Angles) ବା ମୁଭମେଣ୍ଟ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏକ 'ଷ୍ଟେଜ୍' ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି କ୍ୟାମେରା ସାମ୍ନାରେ କଳାକାରମାନେ ଆସି ନାଟକ ପରି ନିଜର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ସେହି ସମୟରେ କ୍ୟାମେରା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହୁଥିଲା (Static Camera)। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଳି କ୍ୟାମେରାର ବିଭିନ୍ନ କୋଣ (Camera Angles) ବା ମୁଭମେଣ୍ଟ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏକ 'ଷ୍ଟେଜ୍' ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି କ୍ୟାମେରା ସାମ୍ନାରେ କଳାକାରମାନେ ଆସି ନାଟକ ପରି ନିଜର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
୪. ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରୟୋଗ:
ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ଏବଂ ଯାତ୍ରାରେ ଗୀତର ଗୁରୁତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ। କାହାଣୀ ମଝିରେ ମଝିରେ ଗୀତର ପ୍ରୟୋଗ ନାଟକୀୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା।
ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ଏବଂ ଯାତ୍ରାରେ ଗୀତର ଗୁରୁତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ। କାହାଣୀ ମଝିରେ ମଝିରେ ଗୀତର ପ୍ରୟୋଗ ନାଟକୀୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା।
୫. ବିଷୟବସ୍ତୁର ମୂଳ ଉତ୍ସ:
ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ସୀତା ବିବାହ' (୧୯୩୬) ଏକ ନାଟକ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ସେହିପରି ଅନେକ ସଫଳ କଳାଧଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇସାରିଥିବା ଲୋକପ୍ରିୟ ନାଟକର ରୂପାନ୍ତର ଥିଲା। ତେଣୁ ସେହି ନାଟକର ସଂଳାପ ଓ ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣକୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ସୀତା ବିବାହ' (୧୯୩୬) ଏକ ନାଟକ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ସେହିପରି ଅନେକ ସଫଳ କଳାଧଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇସାରିଥିବା ଲୋକପ୍ରିୟ ନାଟକର ରୂପାନ୍ତର ଥିଲା। ତେଣୁ ସେହି ନାଟକର ସଂଳାପ ଓ ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣକୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖାଯାଉଥିଲା।
୬. ଦର୍ଶକଙ୍କ ରୁଚି:
ସେହି ସମୟର ଦର୍ଶକମାନେ ନାଟକ ଦେଖିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନାଟକୀୟତା, ଭାବପ୍ରବଣତା ଏବଂ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଅଭିନୟକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ସେହି ସମୟର ଦର୍ଶକମାନେ ନାଟକ ଦେଖିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନାଟକୀୟତା, ଭାବପ୍ରବଣତା ଏବଂ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଅଭିନୟକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଏହିସବୁ କାରଣରୁ କଳାଧଳା ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ "ସିନେମାଟିକ୍" (Cinematic) ଅନୁଭୂତି ଅପେକ୍ଷା "ଥିଏଟ୍ରିକାଲ୍" (Theatrical) ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ରହୁଥିଲା।
- ଗୁଗଲଏଆଇ
ସତ୍ୟ ଏବଂ କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ। ଅନେକ ସମୟରେ କବିମାନେ ଭାବନା ବଶତଃ ଅତିଶୟୋକ୍ତି ବା ରୂପକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସମାଜ ସମୟକ୍ରମେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଧରିନିଏ। ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ:
୧. ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିନ୍ତାଧାରା (Logical Thinking):
ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋଭାବ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ହେବା ଦରକାର। କୌଣସି କଥାକୁ ଶୁଣିବା ପରେ ତାହା ସମ୍ଭବ କି ନୁହେଁ, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ବା କବିତାର ଧାଡ଼ି ବୋଲି ତାକୁ ଗ୍ରହଣ ନକରି ତାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋଭାବ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ହେବା ଦରକାର। କୌଣସି କଥାକୁ ଶୁଣିବା ପରେ ତାହା ସମ୍ଭବ କି ନୁହେଁ, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ବା କବିତାର ଧାଡ଼ି ବୋଲି ତାକୁ ଗ୍ରହଣ ନକରି ତାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର।
୨. ସାହିତ୍ୟିକ ସମାଲୋଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ସାହିତ୍ୟକୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ବା ଆବେଗର ସହ ନପଢ଼ି, ତାର ଗଠନ ଏବଂ କବିଙ୍କର କଳ୍ପନାଶକ୍ତିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ବିଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ କେଉଁଟି ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟ ଏବଂ କେଉଁଟି କବିଙ୍କର 'କାବ୍ୟିକ ସ୍ୱାଧୀନତା' (Poetic License), ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ସାହିତ୍ୟକୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ବା ଆବେଗର ସହ ନପଢ଼ି, ତାର ଗଠନ ଏବଂ କବିଙ୍କର କଳ୍ପନାଶକ୍ତିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଏବଂ ବିଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ କେଉଁଟି ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟ ଏବଂ କେଉଁଟି କବିଙ୍କର 'କାବ୍ୟିକ ସ୍ୱାଧୀନତା' (Poetic License), ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
୩. ପ୍ରକୃତ ଇତିହାସର ପ୍ରଚାର:
ଅନେକ ସମୟରେ ଐତିହାସିକ କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ଘଟଣାକୁ ରଙ୍ଗ ମାଖି ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥାଏ। ସେହି ଘଟଣାର ପ୍ରକୃତ ତଥ୍ୟ ବା ପ୍ରମାଣ (ଶିଳାଲେଖ, ତାମ୍ରଫଳକ ବା ସମସାମୟିକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ତଥ୍ୟ) ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଦରକାର।
ଅନେକ ସମୟରେ ଐତିହାସିକ କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ଘଟଣାକୁ ରଙ୍ଗ ମାଖି ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥାଏ। ସେହି ଘଟଣାର ପ୍ରକୃତ ତଥ୍ୟ ବା ପ୍ରମାଣ (ଶିଳାଲେଖ, ତାମ୍ରଫଳକ ବା ସମସାମୟିକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ତଥ୍ୟ) ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଦରକାର।
୪. ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ:
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଯେତେବେଳେ କବିତା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହା ସୂଚାଇ ଦେବା ଉଚିତ ଯେ ଏହା କବିଙ୍କର ଏକ କାଳ୍ପନିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, "ସବୁ ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ଥାଏ" ବୋଲି କବିତା କହିଲେ, ତାର ଆଳଙ୍କାରିକ ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବା ସହ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ (ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଗର୍ତ୍ତ ଥିବା କଥା) ମଧ୍ୟ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଯେତେବେଳେ କବିତା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହା ସୂଚାଇ ଦେବା ଉଚିତ ଯେ ଏହା କବିଙ୍କର ଏକ କାଳ୍ପନିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, "ସବୁ ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ଥାଏ" ବୋଲି କବିତା କହିଲେ, ତାର ଆଳଙ୍କାରିକ ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବା ସହ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ (ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଗର୍ତ୍ତ ଥିବା କଥା) ମଧ୍ୟ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
୫. ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାରେଖା:
କବିତା ହେଉଛି ଭାବନାର ଏକ ପ୍ରବାହ। କବିତାକୁ ସତ୍ୟର ମାନଦଣ୍ଡରେ ନମାପି, ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ସୃଜନଶୀଳ କଳା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ।
କବିତା ହେଉଛି ଭାବନାର ଏକ ପ୍ରବାହ। କବିତାକୁ ସତ୍ୟର ମାନଦଣ୍ଡରେ ନମାପି, ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ସୃଜନଶୀଳ କଳା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ।
ସାରକଥା:
ସମାଧାନ ହେଉଛି 'ସଚେତନତା'। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବୁଝିବା ଯେ କବିତା ହୃଦୟର ଭାଷା ଏବଂ ଇତିହାସ ବା ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କର ଭାଷା, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର ହେବ। କବିତାକୁ ତାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅନୁଚିତ।
ସମାଧାନ ହେଉଛି 'ସଚେତନତା'। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବୁଝିବା ଯେ କବିତା ହୃଦୟର ଭାଷା ଏବଂ ଇତିହାସ ବା ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କର ଭାଷା, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର ହେବ। କବିତାକୁ ତାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅନୁଚିତ।
- ଗୁଗଲଏଆଇ
No comments:
Post a Comment